Masterscriptie “Tussen overtuiging en gehoorzaamheid” van Maxime Lammerse

Maxime wijdt haar masterscriptie aan haar grootvader die in WO II collaboreerde met de bezetter en hiervoor langdurige detentie opgelegd kreeg. Uiteraard vat ze dit in een theoretisch kader en historische context en legt ze ook de link naar het heden; naar de openbaarmaking van de CABR archieven in 2025 en de consequenties daarvan. Maar ook noemt ze nadrukkelijk dat er van het onderzoek naar ‘het kwaad’ waarvan Hannah Arendt voorspelde dat dit op gang zou komen na WO II, weinig terecht gekomen is. Waar dit, zeker in de huidige tijd, zeer wel van pas zou komen dat we daar wél nader naar kijken, om te leren van het verleden.

Maxime bespreekt de verschillende theorieën over hoe mensen komen tot ‘het kwaad’ en ze legt dit naast alles wat zij over haar grootvader te weten is gekomen via de archieven en interviews van familieleden. Haar conclusie is dat hij in geen van de theorieën helemaal past en dat hem dat waarschijnlijk eerder representatief maakt voor de groep, dan een uitzondering. Doorgaans is er niet één reden waarom iemand een verkeerde keuze maakt, is er sprake van een samenspel van factoren waarmee het dan het dichts komt bij ‘de gewone man’ die stap voor stap verandert in een mens die de verkeerde dingen doet. Voor het functioneren van een terreursysteem zijn niet alleen fanatieke ideologen nodig, maar ook uitvoerders die stap voor stap hun geweten ondergeschikt maken aan groepsdruk, hiërarchie en routine.

Ik denk dat dit aansluit bij wat ik de laatste tijd vaker tegen kom in columns en stukken over het thema geweld en ‘het kwaad’. Dat we misschien wat meer moeten kijken naar de gewone man of vrouw, zoals wij zelf, die in bepaalde omstandigheden komt tot verkeerde daden. Hoe dit werkt en hoe we dit tegen kunnen gaan lijkt me belangrijk om aandacht aan te besteden ipv onze aandacht alleen te richten op foute leiders en ‘slechteriken’. Uitsluiting en xenofobie zijn geen goede voortekenen en het lijkt me hoog tijd om te leren van het verleden.

Maxime’s scriptie is een goed leesbaar document met uitgebreide literatuurverwijzingen en ook een verbatim verslag van een gesprek met haar 98 jarige oudtante. Het is een interessant document om kennis van te nemen als je meer over dit onderwerp wilt lezen. Er is ook nog een iets andere versie van deze scriptie, waarbij de groep waarvan haar grootvader deel uitmaakte, de SD in Drenthe, tot onderwerp gekozen is. Deze versie bij Maxime op te vragen: mrslammerse@gmail.com

En wat mij betreft in elk geval complimenten om toch een zo persoonlijk iets tot onderwerp van een masterscriptie te maken. Past helemaal bij onze SWH leus: kom uit de schaduw!

Fryda Evertse

Download hier MA Thesis M.J.D. Lammerse – afstudeer versie.

Proefwerkstuk: Kinderen van foute ouders

“De arts zag niets vreemds, wat de benauwdheid kon verklaren. Hij vroeg door of ik een trauma had meegemaakt of dat er iets was waar ik erg tegenop zag. Ik begon te huilen en vertelde dat ik opzag tegen de CABR-archieven die opengaan. De arts zei dat ik mogelijk daardoor veel stress ervaar en continu te hoog adem. Dat gebeurt nog heel vaak.” 1 Dit is een citaat van een dochter van een collaborateur over de recente opening van de archieven. Hoewel kinderen van collaborateurs nu zelf allemaal op hoge leeftijd zijn, laat dit citaat zien dat de gevolgen van het collaboratieverleden nog steeds doorwerken. De opening van de archieven biedt mogelijkheden voor onderzoek naar hun ouder(s) met een collaboratieverleden. Tegelijkertijd kan dit spanningen oproepen: het maakt zichtbaar hoe ‘fout’ hun ouders waren, iets waar veel kinderen van collaborateurs nog steeds voorzichtig over spreken. Bovendien droegen veel van hen de gevolgen van hun ervaringen over op hun eigen kinderen, waardoor ook een volgende generatie werd beïnvloed. 

Na de Tweede Wereldoorlog werden ongeveer 425.000 Nederlanders onderzocht op verdenking van collaboratie. Het woord collaboratie komt van het Latijnse collaborare, wat samenwerken betekent. Collaboratie in de Tweede Wereldoorlog hield in dat men bewust en vrijwillig samenwerkte met de Duitse bezetter, vaak om daar politiek, economisch of persoonlijk voordeel uit te halen. 
Dit onderzoek richt zich specifiek op de kinderen van collaborateurs, maar erkent dat de gevolgen via intergenerationeel trauma ook doorwerken op de volgende generaties. De oorsprong van deze latere gevolgen ligt bij de ervaringen van kinderen van collaborateurs zelf. 

Lees meer: PWS gevolgen collaboratieverleden

Profielwerkstuk: De impact van keuzes op het nageslacht van ‘foute’ ouders.

Beste lezer,

Graag brengen wij dit Profielwerkstuk onder uw aandacht.

“Voor ons profielwerkstuk 6 VWO hebben wij in 2017 onderzoek gedaan naar de maatschappelijke en sociale impact die de keuze tijdens WOII van ‘foute’ Nederlanders heeft gehad op hun nageslacht. In dit profielwerkstuk werken wij uit wat met betrekking tot de Tweede Wereldoorlog wordt verstaan onder ‘goede’ en ‘foute’ Nederlanders. Wij gaan in op de ervaringen van de eerste, tweede en derde generatie. We onderzoeken welke impact de keuze(s) van hun voorouder(s) heeft gehad op hun eigen leven. Hiervoor hebben wij interviews gehouden en literatuuronderzoek gedaan. Tenslotte hebben wij een (in omvang beperkt) onderzoek gehouden naar kennis en ervaringen van de vierde generatie. Dit zijn de achterkleinkinderen van de ‘foute’ Nederlanders.

Voor ons profielwerkstuk hebben wij onszelf dus de vraag gesteld: In hoeverre heeft het nageslacht van tijdens de Tweede Wereldoorlog ‘foute’ Nederlanders impact ervaren van de keuze(s) van hun voorouder(s)?

Over het verzet hebben we al veel verhalen gehoord, bijvoorbeeld hoe heldhaftig deze mensen wel niet waren en hoe trots hun kinderen zijn dat zij een afstammeling zijn van een verzetsstrijder. Zelf waren wij erg benieuwd geworden hoe kinderen van ‘foute’ ouders de tijd na de oorlog hebben beleefd. Welke impact de keuze van hun ouders heeft gehad op de rest van hun leven en of ze vandaag de dag nog steeds moeite hebben met hun herkomst of dat dit gevoel door de jaren heen is afgenomen. Ook waren we benieuwd hoe de band tussen de ouders en kinderen veranderd is na de oorlog. Daarnaast wilden we ook nog onderzoeken hoe de jeugd van tegenwoordig kijkt naar kinderen van ‘foute’ ouders. Door deze vragen te bundelen zijn we uiteindelijk op onze onderzoeksvraag uitgekomen en op onze hypothese.

December 2017,
Lotte Braakman en Anne Schipper
Leerlingen Gymnasium 6, Martinuscollege, Grootebroek”

PWS De impact van keuzes op het nageslacht van ‘foute’ ouders

‘De pijn van de herinnering’ Profielwerkstuk 5 havo

Dit is het profielwerkstuk: ‘De pijn van de herinnering’. Dit werkstuk gaat over zowel de positieve als negatieve effecten, met name op psychisch gebied.
Het werkstuk is geschreven in het kader van het profielwerkstuk 5-havo aan De Nieuwe Veste te Coevorden.

75 jaar geleden werd Nederland bevrijd. Daarom leek het ons juist interessant wat voor gevolgen het had op alle oorlogsgetroffenen. Negatieve gevolgen liggen erg voor de hand,
maar in ons werkstuk doen wij ook onderzoek van de positieve gevolgen op de oorlogsgetroffenen. Aan de hand van persoonlijke verhalen van getuigen van de oorlogsgetroffenen baseren wij hierop het antwoord op wat de positieve én negatieve gevolgen zijn. Elk verhaal brengt vrede, veiligheid of een daad medemenselijkheid en solidariteit tot leven. Erg indrukwekkende getuigenissen die een blijvende indruk achter laten.

©  2020  Gwen Beukeveld, Lotte Klaui, Sam Elders en Sarah Klaui

Lees hier het profielwerkstuk  (PDF)

Foto voorblad profielwerkstuk:
Beschrijving: NSB-ers en kaalgeschoren “moffenmeiden” worden opgebracht door leden van de B.S. (Binnenlandse Strijdkrachten)
Fotograaf Poll, Willem van de / Anefo, [onbekend]
Auteursrechthebbende:  Nationaal Archief, CCO