Archiefonderzoek

  • 08
    mei 26
  • -

28 mei | Regiobijeenkomst ‘3 miljoen verhalen’

Regiobijeenkomst ‘3 miljoen verhalen’: start met jouw zoektocht naar een beladen familiegeschiedenis

Draag jij vragen met je mee over jouw familiegeschiedenis, omdat er sprake is van een beladen verleden doordat een familielid tijdens de Tweede Wereldoorlog collaboreerde of daar na de oorlog van werd verdacht? Of ben je net begonnen met zoeken en weet je niet goed waar te beginnen? Op donderdag 28 mei organiseert Stichting Werkgroep Herkenning (SWH) in samenwerking met ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum, het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) en Nationaal Monument Kamp Vught een regiobijeenkomst voor iedereen die zich hierin herkent.

Deze bijeenkomst maakt deel uit van het project ‘3 miljoen verhalen’. Die naam verwijst naar de naar schatting drie miljoen mensen in Nederland met een beladen familieverleden.

De avond richt zich in het bijzonder op mensen die aan het begin staan van hun zoektocht of daarin geïnteresseerd zijn, maar ook op mensen die al langer met vragen rondlopen. Ook als er in jouw familie nooit over de oorlog werd gesproken en je het gevoel hebt dat er ‘iets’ speelt, ben je van harte welkom. Juist voor dit soort vragen en vermoedens willen we een plek bieden.

Tijdens de bijeenkomst krijg je handvatten om je eigen familiegeschiedenis verder te onderzoeken. Je ontmoet deskundigen én anderen die met vergelijkbare vragen rondlopen. Zo merk je dat je er niet alleen voor staat.

Het Brabants Historisch Informatie Centrum (BHIC) is medeorganisator van deze bijeenkomst. Sinds februari 2026 is het namelijk mogelijk om het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) digitaal te doorzoeken op hun locatie. Dit archief bevat dossiers van mensen die na de Tweede Wereldoorlog werden onderzocht of vervolgd vanwege (vermeende) collaboratie. Medewerkers van het BHIC staan bezoekers graag te woord over de mogelijkheden van dit archief en hoe je dit kunt gebruiken binnen je eigen onderzoek.

Informatiemarkt en ontmoeting
Voorafgaand aan en na afloop van het plenaire programma is er een informatiemarkt. Hier kun je in gesprek met medewerkers van SWH, ARQ en het BHIC, vragen stellen en advies krijgen over jouw persoonlijke situatie.

  • Informatiemarkt: 19:00 – 19:30 uur

  • 19:30 uur: plenair programma met twee panelgesprekken met deskundigen en lotgenoten.

  • Informatiemarkt (vervolg): vanaf 21:10 uur

Voor wie?
Deze bijeenkomst is bedoeld voor iedereen die:

  • vragen heeft over een beladen familiegeschiedenis

  • wil beginnen met onderzoek, maar niet weet hoe

  • al langer met vragen rondloopt

  • het gevoel heeft dat er in de familiegeschiedenis iets verzwegen of onbekend is

Praktische informatie

  • Datum: donderdag 28 mei (19:00 inloop, 19:30 start programma)

  • Locatie: Nationaal Monument Kamp Vught, Lunettenlaan 600 5263 NT Vught.

  • Eindtijd: De deuren sluiten om 22:15.

Aanmelden is verplicht en kan via info@nmkampvught.nl onder vermelding van Regiobijeenkomst ‘3 miljoen verhalen’

Deelname is gratis. De maximumcapaciteit is 75 personen en we werken op volgorde van binnenkomst, dus meld je op tijd aan. De exposities in NM Kamp Vught zijn deze avond gesloten.

  • 29
    apr 26
  • -

Jochem Botman – Ondervragingskamp Fort Blauwkapel (1945-1947)

Auteur: Jochem Botman
Uitgever: Uitgeverij Aspekt
Publicatiejaar: 2026
ISBN: 9789464874020
Pagina’s: 130

Trefwoorden: NSB, Rijswijk, Duitsland, intergenerationeel overdracht

Samenvatting
Ondervragingskamp Fort Blauwkapel (1945-1947) – Waar de oorlog nog niet voorbij was

Na de bevrijding van Nederland in 1945 werd Fort Blauwkapel bij Utrecht omgevormd tot bewarings- en verhoorcentrum voor vermeende politieke delinquenten, spionnen en collaborateurs. Wat begon als een plek van recht en orde, veranderde al snel in een schimmige wereld van macht, vergelding en morele grijstinten.
In Fort Blauwkapel reconstrueert Jochem Botman aan de hand van archiefonderzoek, persoonlijke dossiers en getuigenissen de verborgen geschiedenis van dit fort. Het boek brengt een uitgebreid overzicht van de mensen die betrokken waren bij Fort Blauwkapel: van commandanten, tolken en verhoorders tot kampbewakers en gedetineerden.

Recht, wraak en willekeur
De naoorlogse jaren waren een tijd van transitie. Terwijl Nederland de bezetting probeerde te verwerken, ontstond een nieuw strijdtoneel: de zuivering, de angst voor het communisme en de herinrichting van de veiligheidsdiensten. Binnen die context werd Fort Blauwkapel een microkosmos van de grotere naoorlogse spanningen. Hier raakten idealisme en machtsmisbruik verstrengeld, en vervaagde het onderscheid tussen dader en slachtoffer. Het boek laat zien hoe bewakers, oud-illegalen en leden van de inlichtingendienst gebruikmaakten van het machtsvacuüm om hun eigen belangen te dienen – soms uit wraak, soms uit opportunisme.

Een reconstructie in namen en verhalen
Door honderden namen en documenten te bundelen, biedt Fort Blauwkapel niet alleen een historisch overzicht, maar ook een menselijke inkijk in een tijd waarin recht en vergelding dicht bij elkaar lagen. Het werk vormt een onmisbare schakel in het begrip van de Nederlandse zuivering en de opbouw van de naoorlogse veiligheidsstaat.

“Dit werk, net zoals mijn voorgaande publicaties, probeert op een neutrale wijze inzicht te geven in deze tijd van transitie – van de verwerking van de bezetting naar het zich wapenen tegen een nieuwe vijand, van binnen en van buitenaf.”

Toelichting, schrijver:
“Dank voor uw interesse in deze studie over Fort Blauwkapel als detentiecentrum. In mijn andere studies heb ik eveneens veel aandacht besteed aan deze grijstinten, machtsverhoudingen en de naoorlogse zuivering, zoals De intriges van de gebroeders Sassen (2013), De Tarzan van Limburg (2019), Beruchte Collaborateurs op vrije voeten (2020).

In het kort kan ik aangeven dat dit werk de ruimte biedt aan de gedetineerden om hun ervaringen in het kamp te weergeven zonder enige restricties. Daarnaast heerste na de oorlog ook een vorm van naoorlogse kolder, of beter gezegd revanchisme, zoals in het onderstaande krantenartikel weergeven wordt (Het Binnenhof, 22-06-1948):

De gedetineerden werden niet alleen opgesloten vanwege hun mogelijke collaboratieverleden, maar ook onderling verdeeld, bespioneerd, tegen elkaar uitgespeeld ten behoeve van de verschillende geheimdiensten (BNV, privé-inlichtingendiensten, de marechaussee, de geallieerde geheimdiensten (zie Pidcock) etc.,)) die hun eigen agenda erop na hielden. Sommige gedetineerden gingen vrijuit in ruil voor seksuele handelingen (zie spionnennjager Oreste Pinto of BNV chef Wim Sanders), oorlogsbuit (Andries Riphagen) of informatie, terwijl anderen leden onder de mentale en fysieke vernedering van de ongetrainde bewaking. De laatste bestond uit burgers, oud-illegalen en BS’ers die in de gedetineerden een makkelijk slachtoffer zagen.

Op aanwijzing van o.a. de gedetineerde journalist en predikant H.W. van der Vaart Smit werden deze kampomstandigheden aangekaart en werd er een parlementair onderzoek ingesteld. Er werd orde op zaken gesteld. Een aantal bewakers werd ontslagen. Kampleiding vervangen en een aantal provisorische detentiekampen zoals Blauwkapel werden gesloten. Voor een beperkt aantal gingen de kwellingen gewoon door.”

 

 

  • 27
    nov 25
  • -

Mijn zoektocht in het Nationaal Archief

“Van reserveren tot ontdekken”

Door de bril van een Vriend van SWH, Tamara Vermeire:

Hoe reserveer je een computer bij het Nationaal Archief?
Dat bleek nog best een puzzel. De websites verwezen naar elkaar en pas op maandag om 13.00 uur verschenen de reserveringsmogelijkheden. Omdat ik had gehoord dat de plekken snel vol zaten, zette ik een alarm en zat klaar. Na een paar keer verversen kon ik eindelijk reserveren. Niet ingewikkeld, maar het mag van mij wel wat overzichtelijker.

Eerste bezoek – 17 juli
Op donderdag 17 juli vertrok ik naar het Nationaal Archief. Eerst een nieuw pasje laten maken (overgang van barcode naar QR-code) en bij de balie kreeg ik een kaartje met mijn computernummer. Ik schoof achter computer drie, omringd door mensen die al druk bezig waren. Een pop-up met tips verscheen en naast de computer lag geprinte uitleg.
Mijn zoektocht was niet gericht op één specifiek dossier. Degene die ik onderzoek heeft geen CABR-dossier, ondanks dat zij in 1944 naar Sudetenland vertrok en trouwde met een SS-officier. Toch hoopte ik haar naam of die van haar SS’er in andere dossiers te vinden. Tegen beter weten in zocht ik op haar namen – zonder resultaat. Verrassend genoeg vond ik wél de naam van mijn opa (‘de broer van’), die zelf ook geen CABR-dossier had, maar wel in een ander dossier voorkwam.

Zoeken en leren
Ik zocht verder op straatnamen en andere bekende namen. De zoekresultaten zijn duidelijk en geven snel context, maar helaas geen goede hits. Wel kon ik het dossier bekijken waarin mijn opa genoemd werd. Een medewerker gaf uitleg over hoe je CABR-dossiers het beste doorzoekt. Er is veel informatie, maar iets specifieks vinden blijft lastig. Een beveiliger wees me op een AI-functie die handschrift omzet naar getypte tekst – handig, maar niet altijd perfect.
Aan het eind van de dag had ik weinig concreets gevonden. Toch hielp een gesprek met een onderzoeker: daardoor ontdekte ik een ander dossier van mijn opa, van de zuiveringscommissie. Eerder was dat niet vindbaar, nu dus wel – waarschijnlijk dankzij digitalisering.

Vervolgonderzoek – 21 augustus
Een maand later bekeek ik dat dossier. Daarin stonden twee namen van NSB’ers aan wie mijn opa gelinkt was. Beide hadden een CABR-dossier: één digitaal, één fysiek. Het was interessant om te lezen wie zij waren en waar ze van verdacht werden. Uiteindelijk leverde het niets op voor mijn onderzoek, maar het gaf wel nieuwe inzichten. Tijdens mijn tweede bezoek had ik geen computer gereserveerd en kon ik er toch bij, omdat iemand niet was komen opdagen. Dus last minute wat op kunnen zoeken.

Mijn conclusie
Ik ben nog steeds actief met mijn onderzoek. Jammer dat ik thuis niet even in een dossier kan kijken als ik een naam tegenkom. Online toegang helpt enorm: ik heb dossiers gezien die ik anders nooit had bekeken. Het scherm maakt snel duidelijk of er iets te vinden is, maar echt begrijpen doe je pas met het fysieke dossier in handen.
Het is wel een uitdaging om een computer te reserveren – er zijn er maar vijf. Voor mij is Den Haag dichtbij, maar voor anderen is dat een drempel. Hopelijk wordt het in de toekomst makkelijker én toegankelijker voor iedereen.

✅  Heeft u onlangs het Nationaal Archief bezocht?
Heeft u ervaring met het Nationaal Archief? Deel uw tips of vragen met ons – we bundelen ze graag in een volgende SWH Update! Uw input is waardevol in onze gesprekken met Oorlog voor de Rechter. Stuur een mail naar: secretariaat@werkgroepherkenning.nl

  • 13
    dec 24
  • -

Actuele informatie over het project Oorlog voor de Rechter situatie per 13-12-2024

CABR niet per 2 januari 2025 online toegankelijk

Het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR) wordt niet zoals voorzien per 2 januari 2025 online toegankelijk. Dat heeft minister Bruins van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) besloten in reactie op de waarschuwingsbrief die de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) publiceerde.
De minister heeft een brief aan de Tweede Kamer gestuurd, waarin hij aangeeft met spoed een wetsvoorstel voor te bereiden dat het mogelijk moet maken dat het CABR toch voor een breed publiek online toegankelijk wordt.

Wat komt er in januari 2025 online?
In januari 2025 komt op de website van Oorlog voor de Rechter een namenregister online waarin gezocht kan worden naar personen die zijn onderzocht binnen de bijzondere rechtspleging.

Het gaat om verdachten die:

  • geboren zijn voor 1915;
  • geboren zijn na 1915 én van wie bekend is dat ze zijn overleden.

De bijbehorende CABR-dossiers kunnen alleen in de studiezaal van het Nationaal Archief worden ingezien.
Naar aanleiding van een waarschuwing van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) is begin december 2024 besloten voorlopig geen CABR-dossiers online te zetten.

Voor actuele informatie raadpleeg deze bronnen:
https://oorlogvoorderechter.nl/cabr-niet-per-2-januari-2025-online-toegankelijk/

https://www.nationaalarchief.nl/onderzoeken/zoekhulpen/zoeken-in-het-centraal-archief-bijzondere-rechtspleging-cabr

  • 19
    feb 15
  • -

Het laatste taboe in Nederland: NSB-kinderen

HN10_omslag_WEB(2)‘Opgesloten in een gevangenis, terwijl je nooit iets hebt gedaan’

Na de Tweede Wereldoorlog wilde de Nederlandse overheid haar ‘foute’, maar bestrafte, onderdanen zo snel mogelijk heropnemen in de maatschappij. Zo trachtte zij te voorkomen dat deze veranderde in een verbitterde groep achtergestelde. Maar de integratiepolitiek mislukte, en daarvan zijn vooral de kinderen van ‘foute ouders’ slachtoffer geworden..

Veel kinderen van ouders die ‘fout’ waren tijdens de Tweede Wereldoorlog voelen zich buitenstaanders in de Nederlandse maatschappij.

‘De gemiddelde Nederlander heeft geen weet van de zwaarte van ons bestaan,’ verzucht Dick Kampman (64). Hij is een van de 229 respondenten die meededen aan een onderzoek van Historisch Nieuwsblad onder kinderen van ‘foute’ Nederlanders, met name NSB’ers.
Lees Verder

  • 20
    dec 14
  • -

Stichting Werkgroep Herkenning bij Radio 1 Vandaag op 22, 23, 24 en 25 december

1v_04De Stichting Herkenning werkt mee aan de serie ‘Kinderen van foute ouders’ welke wordt uitgezonden door het actualiteitenprogramma Radio Een Vandaag op NPO Radio 1, te horen van 14.00 uur tot 16.30 uur op 22, 23, 24 en 25 december 2014.

In de eerste aflevering van maandag 22 december zal onze voorzitter Mevr. Holthuis worden geinterviewed. Daar zal onderandere ook worden ingegaan op het verbod op het kopiëren van stukken die in de dossiers van de Bijzondere Rechtspleging zitten. De Stichting Herkenning wil dat er een regeling wordt getroffen zodat (klein)kinderen persoonlijke spullen kunnen terugkrijgen of daar op zijn minst kopieën van kunnen laten maken.
Lees Verder

Vorige

Rubrieken

ARCHIEF

ZOEKEN

GESCHIEDENIS

STEUN AAN SWH

PERS

OVERZICHT

Laatste nieuws

Copyright 1982 - 2023 Stichting Werkgroep Herkenning