Een zoektocht naar uw familiegeschiedenis – vooral als het gaat om een gevoelig oorlogsverleden – begint vaak met vragen. Vragen over identiteit, motieven en gebeurtenissen die lange tijd onbesproken zijn gebleven.

Dit stappenplan helpt u op weg.

---

1. Begin dichtbij: het gesprek in familiekring

De eerste stap ligt vaak gewoon thuis.

Wat kunt u doen?

• Praat met ouders, grootouders of andere familieleden
• Bekijk brieven, dagboeken en fotoalbums
• Noteer namen, data, plaatsen en gebeurtenissen
• Vraag ook naar herinneringen en interpretaties

Belangrijke aandachtspunten:

• Het gesprek kan emotioneel en moeilijk zijn
• In sommige families is er lange tijd gezwegen
• Reacties kunnen verschillen: van openheid tot afhoudendheid
• Wacht niet te lang – kansen kunnen verloren gaan door ziekte of overlijden

Wat levert het op?

• Unieke informatie uit eerste hand
• Nieuwe perspectieven of onverwachte details
• Waardevolle aanknopingspunten voor verder onderzoek

Veel mensen hebben achteraf spijt dat zij niet hebben gevraagd wat nog gevraagd kon worden.

---

2. Wees voorbereid op emoties en onvoorspelbaarheid

Het bespreekbaar maken van het oorlogsverleden kan veel losmaken.

Mogelijke situaties:

• Gesprekken die vastlopen of worden vermeden
• Nieuwe inzichten die relaties juist verbeteren
• Herinneringen die door ouderdom of ziekte onverwacht naar boven komen

Bijvoorbeeld:

• Een familielid dat in een zorginstelling oude overtuigingen uit
• Verhalen over het front of het verleden die plotseling worden gedeeld

Dit kan impact hebben op familieleden én de omgeving.

Advies:

• Ga zorgvuldig en respectvol om met deze situaties
• Zoek zo nodig ondersteuning

---

3. Onderzoek in archieven: het CABR

Een belangrijke bron voor onderzoek is het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging (CABR).

Stap 1: Controleer de namenlijst

Zoek naar een persoon in namenlijst CABR
Via de namenlijst van het project Oorlog voor de Rechter kunt u nagaan:

• Of een persoon voorkomt in het CABR:
• Of er een dossier bestaat
• Of dit dossier al is gedigitaliseerd

Let op: alleen personen die zijn overleden of ouder dan 110 jaar zijn zichtbaar.
Een aantal namen is verwijderd omdat het mogelijk geen verdachten betreft.

---

Stap 2: Vraag een dossier op

Via het Nationaal Archief kunt u een inzageverzoek indienen.

Mogelijkheden:

• Fysiek dossier opvragen: 
  • Fysiek CABR-dossier opvragen in Nationaal Archief
• Digitaal dossier bekijken (indien gescand): 
  • Digitaal gescand CABR-dossier opvragen Nationaal Archief
  • Digitaal gescand CABR-dossier op andere plekken in het land

Sinds juli 2025 zijn veel dossiers digitaal doorzoekbaar.

---

Stap 3: Begrijp wat u vindt

Na de oorlog zijn ruim 300.000 Nederlanders onderzocht vanwege:

• samenwerking met de Duitse bezetter
• lidmaatschap van de NSB
• dienst in Duitse militaire organisaties
• verdenking van verraad

Niet iedereen werd veroordeeld — ook onterechte verdenkingen komen voor.

Gebruik indien mogelijk de handreiking van historici (KNHG) om dossiers te duiden.

• KNHG: Handreiking Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging

---

4. Kijk ook in andere archieven

Naast het CABR kunnen andere bronnen waardevolle informatie bieden.
Zie voor linkjes bij kopje Aanvullend onderzoek?

Voorbeelden:

• Nederlands Beheer Instituut (NBI):
• NIOD (Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies)
• Rode Kruis
• Netwerk Oorlogsbronnen
• Regionale archieven (bijv. Utrechts Archief)

Internationale bronnen:

• Bundesarchiv (Duitsland)
• International Tracing Service (Bad Arolsen)
• Volksbund (militaire begraafplaatsen)

---

5. Verzamel en orden uw bevindingen

Tijdens uw onderzoek is het belangrijk om overzicht te houden.

Tips:

• Noteer alle bronnen en bevindingen
• Leg verbanden tussen personen en gebeurtenissen
• Wees alert op interpretaties vs. feiten
• Houd rekening met tegenstrijdige informatie

---

6. Verdiep u en leer van anderen

U staat er niet alleen voor.

U kunt gebruikmaken van:

• Ervaringen van lotgenoten
• Publicaties en onderzoek over familiegeschiedenis
• Handleidingen voor archiefonderzoek

Persoonlijke verhalen (blogs, documentaires) kunnen herkenning bieden en helpen bij uw eigen zoektocht.

---

7. Vraag om hulp

Komt u er niet uit of wilt u sparren?

Neem dan gerust contact op met Stichting Werkgroep Herkenning:
secretariaat@werkgroepherkenning.nl

---

Tot slot

Een zoektocht naar het verleden is niet alleen een zoektocht naar feiten, maar ook naar betekenis. Het kan confronterend zijn, maar ook verhelderend en verbindend.

Neem de tijd, wees zorgvuldig – en begin bij de eerste vraag.