Maxime wijdt haar masterscriptie aan haar grootvader die in WO II collaboreerde met de bezetter en hiervoor langdurige detentie opgelegd kreeg. Uiteraard vat ze dit in een theoretisch kader en historische context en legt ze ook de link naar het heden; naar de openbaarmaking van de CABR archieven in 2025 en de consequenties daarvan. Maar ook noemt ze nadrukkelijk dat er van het onderzoek naar ‘het kwaad’ waarvan Hannah Arendt voorspelde dat dit op gang zou komen na WO II, weinig terecht gekomen is. Waar dit, zeker in de huidige tijd, zeer wel van pas zou komen dat we daar wél nader naar kijken, om te leren van het verleden.
Maxime bespreekt de verschillende theorieën over hoe mensen komen tot ‘het kwaad’ en ze legt dit naast alles wat zij over haar grootvader te weten is gekomen via de archieven en interviews van familieleden. Haar conclusie is dat hij in geen van de theorieën helemaal past en dat hem dat waarschijnlijk eerder representatief maakt voor de groep, dan een uitzondering. Doorgaans is er niet één reden waarom iemand een verkeerde keuze maakt, is er sprake van een samenspel van factoren waarmee het dan het dichts komt bij ‘de gewone man’ die stap voor stap verandert in een mens die de verkeerde dingen doet. Voor het functioneren van een terreursysteem zijn niet alleen fanatieke ideologen nodig, maar ook uitvoerders die stap voor stap hun geweten ondergeschikt maken aan groepsdruk, hiërarchie en routine.
Ik denk dat dit aansluit bij wat ik de laatste tijd vaker tegen kom in columns en stukken over het thema geweld en ‘het kwaad’. Dat we misschien wat meer moeten kijken naar de gewone man of vrouw, zoals wij zelf, die in bepaalde omstandigheden komt tot verkeerde daden. Hoe dit werkt en hoe we dit tegen kunnen gaan lijkt me belangrijk om aandacht aan te besteden ipv onze aandacht alleen te richten op foute leiders en ‘slechteriken’. Uitsluiting en xenofobie zijn geen goede voortekenen en het lijkt me hoog tijd om te leren van het verleden.
Maxime’s scriptie is een goed leesbaar document met uitgebreide literatuurverwijzingen en ook een verbatim verslag van een gesprek met haar 98 jarige oudtante. Het is een interessant document om kennis van te nemen als je meer over dit onderwerp wilt lezen. Er is ook nog een iets andere versie van deze scriptie, waarbij de groep waarvan haar grootvader deel uitmaakte, de SD in Drenthe, tot onderwerp gekozen is. Deze versie bij Maxime op te vragen: mrslammerse@gmail.com
En wat mij betreft in elk geval complimenten om toch een zo persoonlijk iets tot onderwerp van een masterscriptie te maken. Past helemaal bij onze SWH leus: kom uit de schaduw!
Fryda Evertse
Download hier MA Thesis M.J.D. Lammerse – afstudeer versie.
