(Stand van zaken december 2025)
De overheid werkt aan een nieuwe Archiefwet (AW 20..), waarvan invoering momenteel wordt beoogd per 1 januari 2027 (de behandeling in de Eerste Kamer wacht op uitwerking in lagere regelgeving, die nu in de maak is). Deze wet heeft geen directe gevolgen voor de mate van openbaarmaking van het CABR-archief, maar een ander wetsvoorstel doet dat wél.
Wetsvoorstel ter uitvoering van overweging 158 AVG
In april startte een internetconsultatie over het wetsvoorstel tot wijziging van de nu nog geldende Archiefwet 1995 (en ook voor nieuwe Archiefwet als die per 2027 verwacht van kracht zal zijn). Dit voorstel moet bezwaren wegnemen die de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) eind 2024 benoemde. Na veel commentaar uit die internetconsultatie (er viel ook echt het nodige op aan te merken) is in september een aangepast voorstel voor advies aan de Raad van State (RvS) voorgelegd. De opzet blijft t.o.v. de eerste versie uit april grotendeels ongewijzigd: het regelt hoe beperkt openbare informatie toegankelijk wordt, en het heeft directe gevolgen voor alle archieven, inclusief het CABR.
Advies Raad van State en vervolg
De RvS ondersteunt het doel van dit aangepaste wetsvoorstel, en vindt de balans tussen openbaarheid en privacy in grote lijnen goed. Wel adviseert de RvS om:
- Criteria en beschermende maatregelen concreter in de wet vast te leggen;
- Minder over te laten aan lagere regelgeving en de beslisbevoegdheid van de archivaris.
Toch blijft onzeker hoe online toegankelijkheid er uiteindelijk uit zal zien. Ook gaat het voorstel, zelfs met deze aanpassingen, niet zo ver als de AP zou willen.
Het Ministerie OCW meldde in een brief van 16 december 2025 aan de Tweede Kamer dat hij het wetsvoorstel n.a.v. dit advies van de RvS zal bijstellen en in januari naar de Tweede kamer zal sturen als wetsvoorstel. En dat hij graag snel voortgang wil maken. Niet bekend is wat de verschillende partijen in het parlement willen met dit wetsvoorstel.
Tijdelijke voorziening en CABR
Sinds juli is een tijdelijke voorziening van kracht: CABR-dossiers zijn deels gedigitaliseerd, maar niet vrij online beschikbaar. Inzien kan alleen in de studiezaal van het Nationaal Archief. Vanaf januari 2026 wordt deze voorziening ook uitgerold naar alle Regionale Historische Centra (RHC’s). Ook bij het NIOD in Amsterdam komt een terminal, speciaal voor wetenschappelijk onderzoek. De beperking op het CABR, oorspronkelijk vervallen per 2025 en verlengd voor één jaar, is inmiddels opnieuw verlengd tot 2027.
Hoe gaat het verder?
- Het wetsvoorstel gaat naar de Tweede Kamer, zoals aangekondigd in januari2026.
- De AP zal naar verwachting een kritisch advies geven;
- Na goedkeuring volgt behandeling in de Eerste Kamer.
- Partijstandpunten in het parlement zijn nog onduidelijk.
- De invoeringsdatum van de wet kan daarna nog door het Ministerie OCW worden uitgesteld.
- Ministerie OCW kán eind 2026 een derde jaar de openbaarheid beperken
- Online publicatie van CABR is op zijn aller vroegst mogelijk vanaf 2027, onder voorwaarden die nu nog niet geheel duidelijk zijn.
Belangrijke discussiepunten
- Nog enkele onduidelijkheden over voorwaarden en beschermingsmaatregelen bij online publicatie.
- De vraag of gebruikers zich moeten identificeren bij online raadpleging (AP wil dit, minister en RvS niet).
- Ruime bevoegdheid voor het ministerie versus de archivaris.
De verwachting is dat de huidige situatie – beperkte toegankelijkheid via de tijdelijke voorziening – nog minstens drie jaar zal kunnen duren, mogelijk langer. Er komt een keer een ruimere ontsluiting van het CABR online openbaar toegankelijk. Dat zal echter niet de vergaande vorm (kunnen) hebben die in 2024 nog werd bedoeld.
Mr. drs. H.V.R. Lepoutre
