Boekenkast

  • -

Elisabeth van Stekelenburg – Kinddrager, of: de kleine geschiedenis van een NSB-gezin

Titel: Kinddrager, of: de kleine geschiedenis van een NSB-gezin
Auteur: Elisabeth van Stekelenburg
Uitgever: in eigen beheer
Uitgiftedatum: 28 april 2025
ISBN: 9789465260068
Taal: Nederlands
Vorm: soft- cover
Pagina’s: 216

Trefwoorden: WO2, NSB, intergenerationeel trauma, collaborateur, internering, Winterhulp, WA, CABR

Samenvatting boek:

Op 18 september 1944 fietst een vader en NSB’er zijn stad Eindhoven uit, richting het nog bezette noorden, op de vlucht voor de geallieerden. Hij laat zijn vrouw en kinderen achter. Een dag later zal een bombardement hun straat treffen. Moeder wordt geweigerd bij de schuilkelder aan de andere kant van de straat. Ze verstopt zich in een grote kuil in de tuin, met haar baby en drie kleuters. Het duurt twee jaar voordat het gezin herenigd wordt. Al die tijd weet vader niet of zijn gezin nog in leven is.

Dit is het startpunt voor de auteur, hun kleindochter, die in 2015 haar grootvaders dossier opent in het Centraal Archief Bijzondere Rechtspleging in Den Haag. Ze reconstrueert het oorlogsverhaal van een NSB- gezin, door letterlijk in zijn voetspoor te treden. Van Stekelenburg probeert het familieverhaal te ontrafelen, in een poging drie generaties bij elkaar te brengen. Ze wordt daarbij geholpen door háár vader, die na decennia van stilzwijgen gaat praten en zijn herinneringen deelt. Tijdens de zoektocht wordt zij echter geconfronteerd met haar eigen kindertijd. Terwijl ze dichter bij de waarheid komt, wordt haar vader steeds zieker. Hij zal zijn dochters boek niet meer kunnen lezen. Er is geen verzoening mogelijk. Of toch wel?

Verkooppunten: bestellen via elisabeth@portia68.nl; plaatselijke boekhandels in Amsterdam en regionale boekhandel te Aalten, Eindhoven, Zaltbommel, Haarlem; op bestelling via boekhandel/ CB; Boekengilde.

 


  • -

Rik Kuiper – Liefdesbrieven van een kampbeul

Titel: Liefdesbrieven van een kampbeul
Auteur: Rik Kuiper
Uitgever: Spectrum
Uitgiftedatum: 11 februari 2025
ISBN: 9789000395477
Taal: Nederlands
Vorm: paperback
Pagina’s: 328

Trefwoorden:
WO2, Kamp Amersfoort, Oostfront, Waffen SS, Bijzondere Rechtspleging

Samenvatting boek
Willem van der Neut was soldaat bij de Waffen SS en een beruchte bewaker in Kamp Amersfoort. Na de oorlog zat hij in verschillende interneringskampen en gevangenissen, van waaruit hij 270 liefdesbrieven schreef aan zijn vriendin Erika, met wie hij een zoontje had: Fokko.
Maar hoe oprecht waren die brieven? En waarom stopte het contact met Erika en Fokko nadat hij uit de Koepelgevangenis in Breda wist te ontsnappen en onderdook in West-Duitsland?
In het boek buigt Rik Kuiper zich niet alleen over het leven van Van der Neut, maar hij gaat ook met Fokko – een zeventiger inmiddels – in Duitsland op zoek naar sporen van zijn vader. Bovendien vertelt Fokko waarom hij zijn leven lang ‘een muur’ om zich heen bouwde, zoals hij het noemt.
Kijk Geschiedenis schreef het volgende over Liefdesbrieven van een kampbeul: ‘Van de vele boeken die dit jaar zullen verschijnen over de Tweede Wereldoorlog – tachtig jaar na het einde ervan – is dit nu al een van de beste.’

Rik Kuiper is verslaggever bij de Volkskrant. Het liefst schrijft hij waargebeurde verhalen die spannend blijven tot het einde, zoals zijn verslag over een tragische expeditie op de Mount Everest of over een Friese Siamese tweeling die in de jaren 50 wereldnieuws werd. Hij schrijft ook kortere verhalen, zoals de wekelijkse serie Die ene leerling. Rik werd twee keer genomineerd voor De Tegel en is driemaal door de Stichting Verhalende Journalistiek uitgeroepen tot ‘Meesterverteller’.

 


  • -

Boris Wanders en Judith Lechner – On/t/schuld

Auteur: Boris Wanders en Judith Lechner
Uitgever: Studio 174 (www.studio174.nl)
Uitgiftedatum: januari 2025
ISBN: 978-90-9038122-0
Taal: Nederlands
Vorm: Gedrukt en gebonden
Pagina’s: 80 pagina’s

Trefwoorden: WO2, schuld, schaamte

 

Samenvatting

Een fout familielid tijdens de Tweede Wereldoorlog is nog altijd een bron van schuld, schaamte en zwijgen. On/t/schuld verhaalt over de doorwerking daarvan. Dichter Boris Wanders (1955) en fotograaf Judith Lechner (1961) zijn partners in leven en werk. In On/t/schuld geven zij woorden en beelden aan hoe een foute grootvader hun leven heeft belast.

In gedichten verbreekt Boris Wanders het zwijgen. Met foto’s brengt Judith Lechner in beeld hoe moeilijk het is om de familiegeschiedenis in de ogen te kijken. On/t/schuld is een gevoelig document dat uitnodigt om verder te kijken dan goed of fout.

Evt. verkooppunten: Te koop bij www.studio174.nl en in het Nationaal Gevangenismuseum Veenhuizen


  • -

Elisabeth Dempewolf – Geen enkel Duits kind heeft recht op leven

Auteur Elisabeth Dempewolf
Uitgeverij Aspekt
Taal Nederlands en Duits
Pagina’s 346
Datum 14 juni 2024
ISBN 9789464871944

Persbericht Dempewolf – Kein deutsches Kind …

Samenvatting

Eind 1948 werd de driejarige Elisabeth, door haar biologische ouders weggehaald bij haar geliefde Duitse grootouders. Net in Nederland, werd haar door buurvrouwen toegeschreeuwd: ‘Geen enkel Duits kind heeft recht op leven’. Als God haar niet wil laten ruilen met vermoorde Joodse kinderen, denkt ze dat ze van hem de oorzaken van de Holocaust moet gaan onderzoeken.

Als moeder van drie studeerde Elisabeth aan het Humanistisch Opleidingsinstituut, kwam bij Herkenning terecht en kreeg voor deze werkgroep de leiding in Brabant. Daarna bezocht ze bijeenkomsten van de universiteit van Wuppertal (met de universiteit van De Negev als gast) en de zelfhulpgroep van hoge nazikinderen die eruit voortkwam. Later zat ze in de voorbereidingsgroep voor de oprichting van KOMBI (kinderen van de oorlog), was bestuurslid en organiseerde tevens landelijke bijeenkomsten voor half Duitse mensen.

Naast haar strijd tegen vooroordelen en discriminatie, leefde Elisabeth in een spagaat: Haar Duitse helft behoorde te verwerken, terwijl haar Nederlandse helft zich te houden had aan het taboe op oorlog en Holocaust. Het was Elisabeths droom om bruggenbouwer te zijn en haar twee landen te verbinden.

Toevoeging van de schrijfster

“Nu de Duitse vertaling van mijn boek ‘Geen enkel Duits kind heeft recht op leven’, klaar is, heb ik tijd om uitleg te geven over het gebruik van het pseudoniem ‘Elisabeth Dempewolf’. Die uitleg is vooral voor de Nederlandse uitgave en dan met name voor Herkenning belangrijk, omdat het gebruik van een pseudoniem suggereert, dat ik me aansluit bij het familiegeheim dat veel mensen van Herkenning nodig vonden.

Dat is echter niet het geval – iedereen mag gewoon weten dat ik de auteur ben.
Maar vroeger gebruikte ik drie familienamen achter elkaar om mijn identiteit/geschiedenis samen te vatten:
Rehbein mijn geboortenaam,
Aaldijk mijn meisjesnaam,
Groeneveld de naam die ik als gehuwde vrouw had.

Met alle drie zijn er problemen:
de naam Rehbein verloor ik toen ik door mijn biologische vader werd geëcht;
de naam Aaldijk gebruik ik met grote tegenzin, want deze herinnert me aan het geminachte meisje dat zowel in haar gezin als in de samenleving niet welkom was;
de naam Groeneveld gebruik ik ondanks de echtscheiding, omdat ik mijn kinderen als mijn enige familie in Nederland zie, maar om die als auteursnaam te gebruiken, voelde niet correct.

En toen dacht ik aan mijn geliefde Duitse grootmoeder:
Elisabeth Dempewolf.
Zonder deze grootmoeder zou ik niet overleefd hebben en bovendien nam ik haar vele vragen over de Duitse geschiedenis van haar over. Die vragen vormden, naast mijn afspraak met God en de Joodse kinderen uit de Holocaust, het fundament voor mijn ontwikkeling en voor dit boek.

Haar naam op mijn boek te zien staan maakt mij gelukkig.”

 

 


  • -

Stephanie Biesheuvel – Het verraad van de Jordaan

Auteur Stephanie Biesheuvel

Uitgever Spectrum
Taal Nederlands
Pagina’s 272
Datum 14 november 2024
ISBN 9789000386369

Samenvatting

Het verzwegen verhaal van een Amsterdamse familie die zich schuldig maakte aan verraad en collaboreerde met de nazi’s
‘Als je voorouders helden waren, dan lijkt dat ook iets over jezelf te zeggen. Alsof een stukje van hun heldendom ook afgeeft op jou. Maar wat als je voorouders verraders waren, zoals de mijne? En aan de verkeerde kant van de geschiedenis stonden?’

Stephanie Biesheuvel stuitte bij toeval op een familiegeheim toen haar overgrootvader in Het Parool werd genoemd als de mogelijke verrader van Anne Frank. Daarmee begon een zoektocht naar het verzwegen verleden van haar Amsterdamse familie. In verschillende archieven vond ze dossiers vol met de oorlogsmisdaden van haar familieleden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Zij collaboreerden met de nazi’s en maakten zich schuldig aan verraad van Joden en buurtgenoten, iets waarover na de oorlog altijd is gezwegen.

In Het verraad van de Jordaan vertelt Biesheuvel het verhaal van haar omstreden familieleden. Ze dook de archieven in en sprak met familieleden en tijdsgenoten. Het jarenlange zwijgen wordt nu eindelijk doorbroken.

‘Deze familie was de schrik van de buurt, ze bedreigden iedereen die anti-Duits en anti-NSB was. Vooral het gedrag van de dochters was afkeurenswaardig. Het is in alle opzichten een minderwaardige familie.’ Getuigenverklaring van een buurvrouw uit de Jordaan, 1945

Stephanie Biesheuvel is auteur en podcastmaker. In haar persoonlijke boek Het verraad van de Jordaan gaat ze op zoek naar het verzwegen verleden van haar eigen, omstreden familie.


  • -

Pierre Hupperts – Recht en Onrecht na de Tweede Wereldoorlog

 

Auteur: Pierre Hupperts
Uitgeverij: Leon van Dorp
Datum: 7 september 2024
Taal: Nederlands
Pagina’s: 400
ISBN 978-90-834212-9-2

 


Website: www.pierrehupperts.nl
Bestellen: https://pierrehupperts.nl/bestellen, prijs: €29,95

Onderwerp: Tweede Wereldoorlog, Interneringskamp, Zuid-Limburg, Gulpen-Wittem, CABR, Nationaal Archief, Nederlands Beheerinstituut (NBI)

Samenvatting
Zuid-Limburg werd acht maanden eerder bevrijd dan het noorden van Nederland, namelijk vanaf 12 september 1944. Daardoor werd de provincie een proeftuin voor de naoorlogse behandeling van NSB’ers, Duitsers en de afhandeling van Joodse erfenissen: heldere richtlijnen en instituten waren er nog niet, dus er werd flink op los geïmproviseerd. Soms met schrijnende gevolgen, soms ook met lokaal pragmatisme. Pierre Hupperts deed hier afgelopen jaren uitgebreid onderzoek naar.

Unieke studie
In zijn boek zoomt Hupperts specifiek in op de gemeente GulpenWittem, dat uit tien dorpen bestaat, en creëert daarmee een compleet beeld van recht en onrecht in die gemeente. Waar andere boeken over de oorlog soms delen van de naoorlogse bijzondere rechtspleging behandelen, geeft Hupperts een compleet beeld van álle onderdelen van de bijzondere rechtspleging en het rechtsherstel in één gemeente. Het onderzoek van Hupperts is daarom een unieke studie met unieke data. Daarmee overstijgt het boek de lokale/regionale geschiedenis, en is het ook van landelijke betekenis. Het laat de verschillen zien tussen dit eerder bevrijde gebied en het noorden van Nederland, dat pas op 5 mei 1945 werd bevrijd. Van grote invloed daarbij was de ligging van dit grensgebied, waardoor familierelaties én economische banden met het Duitse buurland een belangrijke rol speelden.

‘Goed’ of ‘fout’ kende vele gradaties
Voor zijn onderzoek bestudeerde de auteur in het Nationaal Archief honderden dossiers van de Bijzondere Rechtspleging (CABR). Hupperts geeft een bijzonder inzicht in de nasleep van de Duitse bezetting en hoe dat ingreep in het persoonlijke leven van de betrokkenen. Als lezer beland je bijna letterlijk bij de dorpsbewoners aan de keukentafel en daar blijkt dat ‘goed’ of ‘fout’ vele grijstinten heeft. Hupperts: “Ik merkte dat de van collaboratie verdachte personen over wie ik las niet zo simpel te plaatsen waren in ‘goed’ of ‘fout’. Samenwerking met de vijand kende vele gradaties en soms was er zelfs helemaal geen sprake van collaboratie.’’

Isolement en uitsluiting
Hupperts concludeert tevens dat de oorlog nog lang nadreunde in de lokale gemeenschappen en nog lang van grote invloed was op de betrokkenen en hun nazaten. Er werd recht gedaan en er was ook onrecht. Dat trof erfgenamen van vermoorde Joden en bijvoorbeeld Duitsers die niets van het naziregime moesten hebben. Maar ook kinderen en zelfs kleinkinderen van NSB’ers die na de oorlog werden geconfronteerd met isolement en uitsluiting. Het onderwerp collaboratie ligt nog steeds gevoelig in de kleine dorpen van Gulpen-Wittem, waar eenieder elkaar kent. Daarom noemt Hupperts in zijn boek geen namen die eerder niet ook al openbaar waren. In 2025 worden de archieven van de bijzondere rechtspleging openbaar en kan iedereen ze digitaal doorzoeken. Wat de gevolgen daarvan zullen zijn en hoe de bewoners daarmee omgaan, zal de tijd moeten leren.

Noot voor de redactie
Voor meer informatie graag rechtstreeks contact opnemen met de auteur:

Pierre Hupperts
p.hupperts@phvisie.nl
06-22937021


ARCHIEF

ZOEKEN